John McKnight Bloss: De drie sigaren die de USA redden

September 1862. De Amerikaanse burgeroorlog is al 18 maanden aan de gang. De zuidelijke opperbevelhebber, generaal Robert E. Lee, is met voorsprong de beste strateeg in deze oorlog. Met zijn slecht uitgerust maar gemotiveerde leger slaagt hij er in om nu al sinds het uitbreken van de het gewapende conflict, op 12 april 1861, de ene troepenmacht na de andere, die het noorden op zijn geliefde zuiden afstuurt, te verpletteren. Ondanks hun superieure logistiek, bewapening en hun overmacht, slagen de noordenlijken er maar niet in om het zuiden een militaire nederlaag toe te brengen.
Toch beseft Lee dat hij het met zijn leger van slecht bewapende boeren nooit echt lang zal kunnen uithouden tegen de overmacht van het geïndustrialiseerde noorden.

Hij wist dat hij de oorlog snel moest beëindigen; daarin lag de enige kans voor de “zuidelijke” Geconfedereerde Staten van Amerika op een overwinning.
Lee was zo’n militair die niet alleen wist wat er moest gebeuren, hij was er ook één die wist hoe hij het voor mekaar moest krijgen. Hij had een plan om de “noordelijke” Verenigde Staten van Amerika, de unionisten, op de knieën te dwingen door hen recht in hun hoofdstad te treffen en Washington in te nemen. Hij had een maand voordien voor de tweede keer op hetzelfde terrein te Bull Run de noordelijken massaal afgemaakt en wilde hen nu gedestabiliseerd houden terwijl hij de buitgemaakte voorraden gebruikte om zijn eigen leger beter uit te rusten. Zijn plan was simpel: met zijn nu uitgeruste en beter bevoorrade troepen zou hij Philadelphia innemen, doorstoten naar Baltimore en vandaar Washington innemen. Om zijn plan perfect uit te voeren, stuurde hij naar zijn verschillende legergroepen zijn orders uit, waarin hij zijn hele “plan de campagne” uiteen zette: de befaamde “special orders n° 191”.
De oorlog zou over zijn in weken, misschien zelfs dagen. Lee rook de overwinning, het Noorden wachtte in paniek en machteloos op de onafwendbare nederlaag. Het zuiden zou winnen.

Robert E. Lee

Dat alles toch anders uitdraaide en we vandaag slechts 1 Verenigde Staten van Amerika kennen, heeft te maken met John Bloss, sergeant in het Noordelijke leger en met diens zin in sigaren.

13 september 1862. Een verkenningspatrouille van 4 onder leiding van sergeant John F. Bloss trekt rond in de omgeving van Hagerstown en stopt op de plek waar de nacht voordien een aantal mensen bivak heeft opgeslagen. De asse van het kampvuur is nog warm. Omdat het allicht geconfedereerden geweest zijn stopt Bloss en terwijl hij wat rond kijkt, stappen ook zijn 3 mannen af om wat uit te rusten.

John F. Bloss

In de verte zien ze rook van artillerie van de zuidelijken. Nadat ze hun eerste indrukken van het artillerievuur hebben verwerkt, kijken ze wat rond in de bivakplaats. Bloss’ ogen vallen op een klein pakje en hij is verrukt: hij heeft 3 sigaren gevonden ! Wanneer hij het pakje met de sigaren opneemt, ontdekt hij dat er een aantal brieven bijzitten. Terwijl zijn 3 companen lachend en blij met de ontdekking van de sigaren op zoek gaan naar lucifers, begint Bloss wat te lezen in de papieren die hij zojuist vond.Tot zijn verbazing constateert hij dat hij niets minder dan de geschreven orders van generaal Lee aan het lezen is, waarin die gedetailleerd uitleg geeft over hoe hij de komende dagen de Noordelijken wil verslaan.

Bloss, die een afgestudeerd landbouwkundige was, begreep meteen dat hij iets zéér waardevols in handen had. Hij vertrok meteen naar zijn commandant en overhandigde hem de brief van Lee. Via zijn commandant werd die brief doorgegeven tot hij bij de opperbevelhebber van dat moment, generaal Mc Lellan. Die reageerde meteen toen hij zag dat het document echt was aan de handtekening die er op stond: die van kolonel Chilton, de adjudant van Lee.

Wie de “special orders 191” verloren heeft waardoor ze in Bloss’ handen konden vallen, is tot op heden het voorwerp van een grote discussie onder historici in de USA. De meesten komen uit bij Henry Kyd Douglas, een koerier die verzot was op sigaren. In het document, de zogenaamde “special orders n° 191”, stond duidelijk dat Lee zijn troepenmacht opsplitste om zijn plan te kunnen uitvoeren. Mc Lellan stuurde meteen ordonnansen en stafofficieren uit met nieuwe bevelen naar de commandanten van zijn troepen. Toch aarzelt hij en durft hij niet meteen aan te vallen. Had hij dat wél gedaan, dan had hij op een week tijd de burgeroorlog gewonnen voor het Noorden.

kolonel Chilton

Lee had ondertussen via een spion vernomen dat Mc Lellan zijn plannen kende en hergroepeerde zijn leger in de tijd die Mc Lellan hem gunde door niet meteen op te trekken. Toen hij tenslotte toch besloot om ten strijde te trekken was het te laat. Lee had al zijn troepen kunnen verzamelen en was klaar om zich te verdedigen.

Op 17 september hebben beide legers hun posities ingenomen. Lee weet dat hij tegenover een leger staat dat 3 keer zo groot is als het zijne en dat hij niet kan terugtrekken omdat hij met zijn rug tegen de rivier Potomac staat. Lee kent Mc Lellan goed en heeft een bloedhekel aan de man, die hij maar een incompetente windbuil vindt. Daarom durft Lee het aan om slag te leveren. Hij neemt stelling in aan het dan nog onbekende riviertje Antietam Creek. Een paar dagen later zal het een begrip zijn in de Amerikaanse geschiedenis. Mc Lellans troepen vallen aan en lopen te pletter op de vastberaden Geconfedereerden. In een baan die landbouwers van de streek “the sunken road” noemen, trekken Noordelijken op naar het slagveld, niet beseffende dat de geconfedereerde troepen zich bovenaan verschanst hebben. Ze richten er een bloedbad aan onder de blauwenbloezen. De weg heet sindsdien “bloody lane”. Voor het eerst wordt ook een nieuwe strategie toegepast op het slagveld waarbij geconcentreerd artillerievuur wordt ingezet tegen oprukkende troepen. Deze vondst van Lee kost duizenden Noordelijken het leven.

Henry Douglas

Toch krijgen ook Lee’s troepen het zwaar te verduren. Lee zelf rijdt af en aan in de frontlinie om nieuwe orders te geven of de mannen moed in te spreken. Hij wordt niet minder dan 5 keer gewond die dag vooraleer zijn staf hem kan overtuigen uit de vuurlijn te blijven.
Uiteindelijk eindigt dat slag om Antietam rond 17h. Beide partijen zijn te uitgeput, hebben teveel verliezen geleden en hebben te weinig munitie over om nog iets te doen. De bloedigse veldslag uit de burgeroorlog is voorbij, niemand heeft gewonnen. De beide partijen staan letterlijk even ver als voorheen met dat verschil dat er 14000 zuidelijken en 12000 noordelijken op het slagveld dood achterbleven.

Toch is Antietam een keerpunt in de burgeroorlog. Militair gezien betekende het verlies van manschappen veel meer voor het Zuiden, dat minder soldaten had. Het betekende ook het einde van Lee’s plannen om de oorlog snel te beëindigen. Hoewel het zuiden als morele overwinnaar uit de slag kwam, kon het vanaf dan enkel nog reactief ten strijde trekken en de nederlaag proberen uit te stellen.

Voor het noorden van president Lincoln was het een politieke overwinning en hij had nu het initiatief in de burgeroorlog. Hij gebruikte het élan van de “overwinning” om zijn decreet af te kondigen waarbij hij de slavernij afschafte. Daarmee gaf hij de burgeroorlog een moreel en emotioneel nieuwe inzet: het ging niet meer “alleen” om de financiële transfers van zuid naar noord of om de macht van een centraal of confederaal gezag.
Sergeant Bloss overleefde de slag bij Antietam en klom nadien op tot de rand van kapitein met het bevel over een eigen eenheid. Hij raakte een paar keer gewond maar kon in 1864 uit het leger; hij had zijn tijd uitgediend. Hij ging in het burgerleven gewoon weer aan de slag als leraar en schopte het tot rector van de staatsuniversiteit van Oregon. Hij bleef zijn hele leven sigaren roken.

John Bloss na de oorlog, met familie

Bloss’ zin in sigaren had trouwens gevolgen die we ook nu nog voelen: Net voor de slag bij Antietam stonden zowel Groot-Brittanië als Frankrijk op het punt om de Geconfedereerde Staten van Amerika met Davis als president te erkennen als aparte staat, naast de Verenigde Staten van Amerika met Lincoln als president.

Hadden ze dat daadwerkelijk gedaan, dan hadden we nu allicht nog altijd 2 aparte landen gekend: de 22 unionistische staten en de 13 geconfedereerde staten.
De gevolgen zouden immens zijn geweest: heel Europa zou Groot-Brittanië en Frankijk gevolgd zijn en de burgeroorlog zou heel snel achter de rug zijn geweest. Wat misschien belangrijker is, is dat hierdoor het hele wereldbeeld, zoals we dat nu kennen met de USA als enige wereldmacht, op de helling komt te staan. Europa had immers veel meer affiniteit met het Zuiden en veel minder met het Noorden. De Geconfedereerden zouden allicht een belangrijke handelspartner zijn geworden en zouden zich ook kunnen hebben ontwikkelen tot een wereldmacht van formaat. Hoe de afgelopen honderd jaar er zouden uitgezien hebben met niet één maar twéé supermachten in die regio, kunnen we ons alleen maar afvragen. Feit is dat ze allicht niet altijd dezelfde kant zouden gekozen hebben. Zouden ze beide deelgenomen hebben aan WO I ? Aan WO II ? Vietnam ? Korea ? Hou zou de koude oorlog er hebben uitgezien met drié partijen ?
We zullen het natuurlijk niet weten, maar feit blijft dat de trek in sigaren en de scherpzinnigheid van Bloss de wereld méér dan een spectaculaire wending hebben gegeven.

Bronnen:
Erik Durschmid: The Hinge Factor
Heller and Stofft: America’s First Battles
Charles P. Roland: An American Iliad
Marcus Wendel: Civil War Fact Book